„T limfocyty są szczególnie aktywne w zwalczaniu zakażeń wirusowych i grzybiczych, chociaż nie wydzielają przeciwciał. Wymagany jest ich kontakt z zainfekowaną komórką, którą zabijają w ciągu minuty w celu zapobieżenia produkowaniu nowych wirusów lub grzybów. Pewna grupa T limfocytów aktywuje działalność makrofagów i B limfocytów przez wydzielanie limfokinin i stąd nazwana jest wspomagającymi T limfocytami. Produkują one tzw. czynniki wspomagające i, podobnie jak inne T limfocyty supresyjne, wydzielają czynnik supresyjny.
Z pobieżnego opisu funkcjonowania systemu odpornościowego wynika, że 1) w nim samym istnieje wiele bardzo złożonych mechanizmów, których zaburzenia mogą prowadzić do transformacji nowotworowej w jego własnych strukturach, 2) bardziej istotny jest jego udział w zwalczaniu ognisk nowotworzenia niż w ich promocji.
Teoretycznie oczywista rola układu immunologicznego potwierdzona jest przez częstsze zachorowania i cięższy przebieg choroby nowotworowej u ludzi z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami naturalnej odporności. Pobudzając nieswoiście ten układ, np. szczepionką BCG (przeciw prątkom gruźlicy), lub go uzupełniając, np. podaniem interferonu, uzyskujemy łagodniejszy przebieg choroby, a nawet pcprawę. Wielkie nadzieje wzbudziły eksperymenty ze stosowaniem przeciwciał monoklonalnych, tj. skierowanych na antygeny danego, indywidualnego nowotworu. Wiadomo, że pomiędzy antygenami nowotworów a tkanek, z których się one wywodzą, istnieją różnice ilościowe i jakościowe. Mówimy o ich różnych profilach antygenowych. Dawno już przekonano się, że zmiany te są przypadkowe i podlegają nawet ewolucji w miarę progresji nowotworu, chociaż nie umiano wyjaśnić tego zjawiska. Własna interpretacja termodynamiczna nowotworów uznaje to współcześnie za zupełną prawidłowość, gdyż cechy każdego nowotworu są indywidualne i powstają na zasadach procesów stochastycznych. Właściwości antygenowe kcżdego układu biologicznego są wytwarzane na tej samej zasadzie co np. produkcja wydzielanych białek o różnej funkcji. Wiadomo, że komórki nowotworowe — w porównaniu z innymi komórkami narządu ich lokalizacji — mogą 1) produkować nadal charakterystyczne dla tego narządu związki (enzymy, hormony), 2) produkować je, ale o zmienionej strukturze ilub funkcji, 3) zaprzestać produkcji całkowicie lub tylko częściowo i wreszcie 4) produkować zupełnie nowe związki. Te cztery możliwości najzupełniej wystarczają do wyobrażenia sobie ogromu profilowych kombinacji antygenowych komórek rakowych, nawet jeśft nie uwzględnimy przy tym jeszcze zmian antygenowych wewnątrzkomórkowych Nie może więc ulegać wątpliwości udział mechanizmów immunologicznych w zapobieganiu chorobom nowotworowym i w ich rozwoju. J. Steffen uznaje niemal za pewne, że samo tylko sprawne funkcjonowanie nadzoru immunologicznego — rozumianego jako zespół różnych typów reakcji odpornościowych — jest zdolne do blokowania nowotworów w ich fazie przedklinicznej (bezobjawowej), lecz nie stwarza szczelnej zapory dla rozwoju chorób nowotworowych. W fazie klinicznej rozwoju nowotworów podkreśla on przemijanie początkowej nadwrażliwości na antygeny nowotworowe, ogólne zmniejszanie reaktywności immunologicznej ustroju oraz upośledzenie cytotoksycznej aktywności limfocytów w miejscach toczącego się procesu nowotworowego. Pojawiają się wreszcie komórki supresyjne, które wybiórczo blokują reakcje odpornościowe skierowane przeciw danemu typowi nowotworu. Nasilenie tych oddziaływań jest proporcjonalne do masy guza, której usunięcie lub zmniejszenie poprawia nie tylko immunologiczne reakcje odpornościowe i obronne. Wreszcie, badanie reaktywności immunologicznej może mieć znaczenie prognostyczne.“(6)